Güneşin kavurucu sıcağı, kazı alanındaki ince tozu havalandırırken, Dr. Kenan fırçasını toprağa her sürttüğünde kalbinin atışları hızlanıyordu. Fırat’ın kıyısındaki bu antik höyük, günlerdir onlara sadece kırık çömlek parçaları ve sıradan ev kalıntıları sunmuştu. Ancak bugün, toprağın rengi değişmiş, binlerce yıldır saklanan bir sır usulca gün yüzüne çıkmaya başlamıştı.
Kenan, asistanı Elif’e eliyle dur işareti yaptı. “İşte burada,” diye fısıldadı çatallı bir sesle. Fırçanın ucu, bir insan kafatasının pürüzsüz yüzeyini ortaya çıkarmıştı. Fakat bu sıradan bir mezar değildi. Kafatasının hemen yanında, kollarını göğsünde çaprazlamış, dizleri karnına çekilmiş genç bir iskelet daha belirdi. Derken bir tane daha… Toplamda altı genç beden, ortadaki ana mezarın etrafında, adeta sonsuz bir uykuya yatırılmış gibi dairesel bir şekilde dizilmişti.
Bu, tarihin derinliklerinde yankılanan bir şiddetin ve inancın kusursuz tablosuydu. Ortadaki asil soylu her kimse, öteki dünyaya yalnız gitmemişti. Veya daha karanlık bir ihtimalle, tanrıların gazabını yatıştırmak için toprağa sunulan kanlı bir bedelin ortasında yatıyordu. Kenan gözlerini kapattı. Burnuna gelen bin yıllık nemli toprak kokusu, bir anlığına yerini yanan tütsülere, çam reçinesine ve taze kan kokusuna bıraktı.
Zaman, M.Ö. 3000’li yıllara geri sarmıştı.
Ay, kerpiç tapınağın duvarları üzerinde gümüş bir hale oluştururken, başrahibin elindeki ucu sivritilmiş obsidyen bıçak alevlerin cılız ışığında parlıyordu. Uzun süren kuraklık halkın belini bükmüş, nehir yatağı çatlamış bir dudak gibi kavrulmuştu. Tanrılar öfkeliydi; gökyüzünün suya, toprağın ise cana ihtiyacı vardı.
Sunağın etrafına dizilen altı genç, köyün en saf, en kusursuz çocukları arasından seçilmişti. Gözlerinde ölüm korkusundan ziyade, ayinden saatler önce onlara içirilen halüsinojenik bitkilerin verdiği derin bir uyuşukluk vardı. Davulların ritmi yavaş yavaş hızlandı. Kalp atışlarına karışan ilahiler, tapınağın tepesindeki delikten gece göğüne doğru yükseldi. Başrahip, kollarını göğe doğru açarak yağmur tanrılarına son bir yakarışta bulundu. Kelimeler havada asılı kaldı ve obsidyen bıçak, kozmik düzeni yeniden sağlamak üzere acımasızca aşağı indi.
Kenan, Elif’in sesiyle irkilerek binlerce yıl öncesinin o karanlık gecesinden bugünün güneşli sabahına döndü. “Hocam, bakın… Boyun omurlarında ve kaburgalarda net kesik izleri var.”
Elif’in işaret ettiği noktaya büyüteçle eğildi. İzler şüpheye yer bırakmıyordu. Arkeolojik kayıtlara geçecek bu buluntu, antik dünyanın o büyüleyici ama bir o kadar da karanlık yüzünü bir kez daha kanıtlıyordu. İnsan kurban etme ritüelleri; Azteklerin Güneş Tanrısı’nı yörüngesinde tutmak için atan kalpleri sökmesinden, İnkaların Capacocha ayinlerinde çocukları dağ zirvelerine donmaya terk etmelerine, hatta Anadolu ve Mezopotamya’nın kalbindeki bu isimsiz tapınaklara kadar, insanlığın ortak travmasıydı.
Bugünün dünyasından bakıldığında bu vahşi bir cinayetti. Fakat o kemiklerin sahibi olan uygarlık için bu bir cinayet değil, yaşamın, hasadın ve döngünün devamı için ödenmesi gereken en yüce, en kutsal bedeldi.
Kazı ekibi öğleden sonra, kemiklerin etrafındaki bakır süs eşyalarını ve ritüel kaplarını özenle numaralandırmaya başladı. Kenan ise elindeki küçük spatulayla, bir zamanlar korkuyla çarpan bir kalbin durduğu göğüs kafesini topraktan arındırıyordu. Arkeoloji, sadece toprağın altındaki altınları veya çömlekleri değil; o taşların üzerinde akıtılan gözyaşlarını, çaresizliği ve inançların gölgesinde atılan o sessiz çığlıkları da gün yüzüne çıkarıyordu.
Akşam güneşi höyüğün ardında kan kırmızısı bir renge bürünerek kaybolurken, Dr. Kenan bu eski mezara son bir kez baktı. Binlerce yıl önce tanrıları tatmin etmek için dökülen o kan, belki toprağa beklenen bereketi getirmemişti. Ancak bugün, insan doğasının uçurumlarını, inancın ne kadar ölümcül olabileceğini ve tarihin sessiz tanıklığını anlamamız için geçmişten bize uzanan eşsiz bir hikayeye dönüşmüştü.
